Skip to content

All content is available under the Open Government Licence v3.0, except where otherwise stated.

To view this licence, visit:
https://nationalarchives.gov.uk/doc/open-government-licence/version/3

or write to:
Information Policy Team,
The National Archives,
Kew,
London TW9 4DU

or email: psi@nationalarchives.gov.uk.

This publication is available at:
https://hmiprobation.justiceinspectorates.gov.uk.

© Crown copyright

Archwiliad o Safle Cymeradwy Plas Y Wern

Published:

Rhagair  (Back to top)

Canfu ein harolygiad o Safle Cymeradwy (AP) Plas Y Wern (PYW), ein cyntaf yng Nghymru, lawer i’w ganmol. Roedd yr arweinyddiaeth yn ‘Rhagorol’ ac roedd gweledigaeth a gwerthoedd yr AP yn glir ac yn cael eu deall yn dda gan y staff. Roedd diwylliant cryf o gydweithio a dysgu, a gwelsom fod y staff yn frwdfrydig, yn dosturiol ac yn ymrwymedig i ddarparu gwasanaeth o ansawdd uchel. Siaradodd preswylwyr yn gadarnhaol am y gefnogaeth a gawsant a dywedasant wrthym eu bod yn teimlo’n ddiogel. Gwelsom hefyd enghreifftiau rhagorol o weithio mewn partneriaeth, gydag asiantaethau allanol yn darparu ymyriadau sy’n hyrwyddo adsefydlu ac ailsefydlu.

Roedd yr AP yn darparu amgylchedd diogel ac iach ar y cyfan, ac roedd risgiau o niwed yn cael eu rheoli’n dda. Roedd trefniadau diogelu’r cyhoedd yn gadarn, gyda gorfodi effeithiol a pherthynas gref â’r heddlu. Cefnogwyd adsefydlu trwy raglen strwythuredig o weithgareddau a sesiynau gwaith allweddol ystyrlon.

Fodd bynnag, roedd meysydd yr oedd angen eu gwella. Mae prinder staff wedi rhoi pwysau sylweddol ar y tîm ac wedi creu risg o orweithio ymhlith staff. Er bod cynnydd wedi’i wneud yn erbyn ymrwymiadau’r iaith Gymraeg, mae angen camau pellach i fodloni disgwyliadau’n llawn. Roedd cofnodi achosion o waith adsefydlu a phrofion cyffuriau ac alcohol yn anghyson, ac mae angen mwy o sylw i sicrhau cywirdeb ac atebolrwydd. Yn olaf, gwelsom fod yr amgylchedd ffisegol yn gyfyng, ac roedd rhannu ystafelloedd yn achosi pryder i rai preswylwyr.

Ar y cyfan, mae PYW yn perfformio’n dda ac yn dangos llawer o gryfderau. Bydd mynd i’r afael â’r meysydd i’w gwella a nodwyd yn yr adroddiad hwn yn helpu i sicrhau bod yr AP yn parhau i ddarparu amgylchedd diogel, cefnogol ac adsefydlol i breswylwyr wrth gynnal diogelwch y cyhoedd.

Martin Jones CBE

Prif Arolygydd Prawf EF

Gwybodaeth gefndir (Back to top)

Cyfanswm nifer y Safleoedd Cymeradwy yn genedlaethol104
Yr amser a dreuliwyd ar y safle gan arolygwyr gan gynnwys gweithgarwch y tu allan i oriau gwaithDau ddiwrnod
Cyfanswm nifer y gwelyau ym Mhlas Y Wern 27
Hyd cyfartalog arhosiad preswylwyr ym Mhlas Y Wern37 diwrnod

Yn genedlaethol (Back to top)

Mae APs yn darparu monitro a goruchwyliaeth 24 awr i’w preswylwyr a disgwylir iddynt eu cynnwys mewn ymyriadau i leihau’r tebygolrwydd o droseddu pellach. Mae 104 o APs yng Nghymru a Lloegr. Mae’r rhan fwyaf ar gyfer dynion yn unig, gydag wyth ar gyfer menywod yn unig. Mae deuddeg yn amgylcheddau wedi’u cynllunio sy’n ystyriol o gyflwr seicolegol (PIPEs), wedi’u comisiynu ar y cyd ag NHS England. Mae pedwar ar ddeg o APs yn annibynnol, gan gynnwys pump o’r wyth AP i fenywod. Mae’r rhain yn cael eu harwain yn bennaf gan ddarparwyr trydydd sector. Darperir APs Annibynnol (IAPs) o dan gontract ac mewn partneriaeth â Gwasanaeth Carchardai a Phrawf EF (HMPPS).

Mae pedwar AP yng Nghymru sy’n rhan o’r adran Diogelu’r Cyhoedd Preswyl (RPP), dan arweiniad pennaeth diogelu’r cyhoedd preswyl. Mae’r adran hon wedi’i lleoli o fewn rhanbarth prawf Cymru ac mae wedi’i hintegreiddio â rheoli dedfrydau prif ffrwd. Mae’r strwythur hwn yn wahanol i’r model yn Lloegr, lle mae APs yn gweithredu fel endid ar wahân.

Yn lleol

Mae gan PYW AP yn Wrecsam, Cymru, le i uchafswm o 27 o ddynion, 18 oed a hŷn. Mae yna bum ystafell ddwbl a 17 ystafell sengl, wedi’u rhannu ar draws dau adeilad – y prif adeilad a’r coetsiws. Mae PYW yn AP ag arlwyo. Ar ddechrau ein gwaith maes roedd 21 o breswylwyr wedi’u lleoli, er bod y nifer hwn wedi amrywio ychydig drwy gydol yr wythnos oherwydd ymadawiadau cynlluniedig a newydd-ddyfodiaid.

Ein methodoleg arolygu

Fe wnaethon ni arolygu PYW yn ystod yr wythnos yn dechrau 24 Tachwedd 2025. Roedd hyn yn cynnwys arolygiad oddi ar y safle o wyth achos yn ymwneud ag unigolion a oedd naill ai’n dal i fyw yn yr AP neu a oedd wedi gadael yn ddiweddar. Wrth gynnal gwaith maes ar y safle, arsylwyd arfer a chyfwelwyd â rheolwyr a staff, yn unigol ac mewn grwpiau. Cawsom adborth hefyd gan wyth o breswylwyr presennol am eu profiadau. Yn ogystal, roedd ein gwaith maes yn cynnwys gweithgareddau ‘y tu allan i oriau’ yr AP – yn benodol, y prosesau trosglwyddo sifftiau yn gynnar yn y bore a gyda’r nos – a dadansoddiad manwl o benderfyniadau gorfodi a galw’n ôl diweddar.

Graddau (Back to top)

Dechreuodd y gwaith maes ym mis Tachwedd 2025Sgôr 11/15
Sgôr gyffredinolDa
SafonolSgôrGradd
Arweinyddiaeth3Rhagorol
Staffio2Da
Diogelwch2Da
Diogelu’r Cyhoedd2Da
Adsefydlu2Da

Argymhellion (Back to top)

O ganlyniad i ganfyddiadau ein harolygiad, rydym wedi gwneud yr argymhellion canlynol yr ydym yn credu, os cânt eu gweithredu, y byddant yn cael effaith gadarnhaol ar ansawdd y gwasanaethau a ddarperir ym Mhlas Y Wern.

Dylai tîm arweinyddiaeth Plas Y Wern:

  1. mynd i’r afael â diffygion yn ansawdd cofnodi achosion, yn enwedig cofnodion sy’n ymwneud â phrofion cyffuriau ac alcohol a chyflawni gwaith adsefydlu
  2. cynyddu amlder a dyfnder archwilio gwaith achos i fynd i’r afael ag anghysondebau a nodwyd yn ystod yr arolygiad
  3. parhau â’r ymdrechion i gyflawni ymrwymiadau’r Cynllun Iaith Gymraeg, gan gynnwys arwyddion dwyieithog a defnydd rheolaidd o gyfarchion Cymraeg
  4. cryfhau trefniadau ar gyfer cyswllt cyn cyrraedd â phreswylwyr i wella ymgysylltiad a pharatoad ar gyfer eu lleoliad AP
  5. adolygu a gwella’r broses ar gyfer adolygu Cynlluniau Diogelwch a Chymorth (SaSPs) yn amserol ac yn gyson er mwyn cynnal rheolaeth risg effeithiol.

Dylai Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Fawrhydi:

  1. datblygu canllawiau sy’n seiliedig ar dystiolaeth ar gyfer trefniadau rhannu ystafelloedd, wedi’u llywio gan ymchwil, er mwyn sicrhau bod preswylwyr yn cael eu trin â gwedduster a thegwch wrth iddynt drosglwyddo o’r ddalfa i’r gymuned.
  2. cwblhau ar frys yr adolygiad o weithdrefnau staffio, adnoddau a recriwtio ar gyfer APs i hyrwyddo ymarfer diogel ac adsefydlol

Arweinyddiaeth a llywodraethiant (Back to top)

Mae arweinyddiaeth a llywodraethiant yn sbarduno darparu gwasanaeth o ansawdd uchel.Gradd
Rhagorol

Cryfderau:

  • Roedd gan PYW weledigaeth glir, wedi’i dogfennu a oedd i’w gweld ledled yr AP. Roedd y ddogfen yn cynnwys datganiad gweledigaeth a gwerthoedd, cryfderau a dyheadau cytunedig yr AP. Roedd y themâu eang a amlinellwyd yn y datganiad gweledigaeth – diogelu’r cyhoedd, adsefydlu a diogelwch – wedi’u deall gan y staff a’u cyfleu i’r arolygwyr yn ystod y gwaith maes.
  • Gweithiodd arweinwyr ar y cyd i hyrwyddo diwylliant cadarnhaol. Roedd dathlu llwyddiant, tynnu sylw at straeon newyddion da, a chanmol gwaith da yn arfer safonol.
  • Cynhaliodd Pennaeth Diogelu’r Cyhoedd Preswyl (RPP) alwad Microsoft Teams ‘Coffi a Dathlu’ fisol ar gyfer yr holl staff yn adran RPP. Yn ogystal ag arddangos newyddion a chyflawniadau cadarnhaol ar draws yr adran, neilltuwyd amser ar gyfer cyflwyno a thrafod unrhyw bolisïau neu fentrau ymarfer newydd.
  • Enillodd PYW dair gwobr staff rhanbarth prawf Cymru yn seremoni 2025:
  • gwobr tegwch, gwedduster a pharch – a gyflwynir i swyddog gwasanaeth prawf (PSO)/gweithiwr allweddol
  • gwobr newid bywydau – wedi’i henwebu gan gyn-breswylydd ac wedi’i dyfarnu i dîm PYW cyfan
  • Pencampwr prawf Cymru 2025 – a roddir i’r PSO a dderbyniodd y wobr tegwch, gwedduster a pharch. Canmolodd Cyfarwyddwr Gweithredol yr Ardal “dosturi a gofal y PSO tuag at breswylwyr yr AP a’r gwerthoedd y mae’n eu dangos bob dydd o ran uniondeb, tegwch a pharch, gan ei wneud yn fodel rôl i staff eraill a phreswylwyr”.
  • Cafodd model Ffactorau Dynol Cymru ei ymgorffori’n llawn, gan gynnwys ei strwythur cyfarfodydd cysylltiedig ac awr warchodedig ddyddiol ar gyfer ymgynghori â rheolwyr. Cyflwynwyd y model i hyrwyddo diwylliant dysgu, cryfhau diogelwch seicolegol ymhlith staff, a gwella cyfathrebu a gwneud penderfyniadau. Arsylwodd arolygwyr y model ar waith a chanfod ei fod yn cefnogi myfyrio staff, gwydnwch a sefydlogrwydd cyffredinol o fewn yr AP.
  • Roedd adborth preswylwyr am PYW yn gadarnhaol dros ben gyda’r rhan fwyaf yn pwysleisio’r gefnogaeth gan staff a’u dull croesawgar a chyfeillgar. Roedd yr holl breswylwyr a gyfwelwyd gan arolygwyr yn teimlo’n ddiogel. Cawsom hefyd nifer o dystiolaethau ysgrifenedig gan gyn-breswylwyr, yn tynnu sylw at yr effaith gadarnhaol a gafodd yr AP arnynt a’u hailsefydlu.
  • Ceisiwyd adborth gan breswylwyr yn rhagweithiol a blaenoriaethwyd arolygon ymadael ac adolygwyd hwy gan y rheolwr. Roedd presenoldeb da yng nghyfarfod wythnosol y preswylwyr, a arsylwyd gan arolygwyr, a rhoddodd le i ymgynghori i gynhyrchu syniadau a chael awgrymiadau i wella’r ddarpariaeth o wasanaethau. Roedd cyfarfodydd tair ffordd cyn gadael rhwng y preswylydd, y gweithiwr allweddol a’u hymarferydd prawf wedi’u gweithredu ac roedd hon yn ffordd arall o adolygu cynnydd a chasglu barn preswylwyr am eu lleoliad AP. Roedd posteri “Dywedoch chi, fe wnaethon ni” yn dangos i breswylwyr sut y gweithredodd staff a rheolwyr ar eu hadborth a’u ceisiadau. Er enghraifft, mewn ymateb i geisiadau preswylwyr, roedd amlder dosbarthiadau coginio wedi cynyddu, ac roedd offer cegin ychwanegol wedi’i gaffael.
  • Roedd cydweithio â sefydliadau ac asiantaethau eraill i reoli risgiau a sicrhau mynediad at ymyriadau a chefnogaeth i breswylwyr yn gryfder penodol. Roedd sawl sefydliad yn cynnal gweithgareddau ar y safle ar draws yr ystod o lwybrau adsefydlu i gefnogi ailsefydlu preswylwyr.
  • Roedd cydweithio agos â chydweithwyr yn y carchar yn nodwedd gyffredin o ddarpariaeth yr AP, yn enwedig gyda staff yng Ngharchar EF (HMP) Berwyn. Roedd enghreifftiau o’r gwaith ar y cyd hwn yn cynnwys:
  • staff carchar yn darparu ymyriadau yn PYW. Yn ystod y gwaith maes, gwelsom grŵp llesiant personol a maeth a oedd yn boblogaidd iawn. Roedd cael wyneb cyfarwydd i breswylwyr a oedd yn pontio o’r carchar i fywyd yn PYW yn ffactor sefydlogi i rai preswylwyr.
  • Y cyfle i ddefnyddio cŵn canfod cyffuriau i nodi sylweddau anghyfreithlon a darparu ataliad gweladwy yn erbyn defnyddio cyffuriau gan breswylwyr
  • dillad carchar a ddarparwyd fel adnodd brys i breswylwyr nad oedd ganddynt fynediad at eu heitemau eu hunain. Defnyddiwyd y ddarpariaeth hon gan un preswylydd yn ystod gwaith maes. Dywedodd wrth arolygwyr ei fod wedi cael ei ryddhau o’r ddalfa ar fyr rybudd ac nad oedd wedi cael amser i gasglu ei ddillad gan ei deulu. Roedd wrth ei fodd o fod wedi cael tracwisg newydd a oedd yn ei alluogi i wneud ymarfer corff yn y gampfa ar y safle a chael dillad newydd glân.
  • Roedd uwch arweinwyr wedi ymrwymo i wella ansawdd a sicrhau lefel uchel o berfformiad ar draws APs Cymru. Roedd cynllun gwella cynhwysfawr ar waith a oedd wedi’i lunio yn dilyn archwiliad ansawdd manwl ym mhob un o’r pedwar AP yn haf 2025. Mae archwiliadau ansawdd yn parhau i fod yn nodwedd graidd o rôl y rheolwr ardal presennol.
  • Yn hanesyddol, roedd cyflawniad PYW o ran mesurau lefel gwasanaeth cenedlaethol wedi bod yn anghyson ac roedd y tîm wedi cael trafferth bodloni disgwyliadau ar draws ystod o brosesau allweddol (megis prydlondeb sesiynau sefydlu cam cyntaf ac ail gam, a chynlluniau diogelwch a chymorth cychwynnol a’u hadolygu (SaSPs)). Roedd y rheolwr wedi gweithio gyda staff i wella perfformiad, ac roedd cynnydd sylweddol wedi’i wneud yn ail hanner 2025. Roedd cyfarfod tasgau PSO wythnosol wedi’i weithredu fel ffordd o fynd i’r afael ag ansawdd a pherfformiad, gan atgoffa staff o dasgau allweddol y mae angen eu cwblhau a rhoi cyfle i edrych ymlaen a pharatoi ar gyfer preswylwyr sydd ar gyrraedd.
  • Roedd ymwybyddiaeth gadarn o gydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant ac arfer ymatebol. Ar lefel strategol, defnyddiodd arweinwyr ddata yn ymwneud â phoblogaeth yr AP ar y cyd â dadansoddiad rhanbarthol blynyddol o’r boblogaeth ehangach o bobl ar brawf, a gynhaliwyd gan Dîm Integreiddio Cymunedol Cymru. Galluogodd hyn nodi bylchau yn y gwasanaeth. O’r dadansoddiad diweddaraf, dangoswyd bod angen sylw ac adnoddau ychwanegol ar anableddau a niwroamrywiaeth. Mewn ymateb, trefnwyd ystafell synhwyraidd, dyfeisiau gwingo, a hyfforddiant cymorth cyntaf iechyd meddwl.
  • Gwelsom amrywiaeth o gamau cadarnhaol a gymerwyd i ddiwallu anghenion amrywiol preswylwyr. Roedd y rhain yn cynnwys:
  • penderfyniadau rhent dewisol ar gyfer preswylwyr heb hawl i arian cyhoeddus
  • atgyfeiriadau i ofal cymdeithasol oedolion ar gyfer preswylwyr agored i niwed a’r rhai sydd â phryderon iechyd meddwl ac anableddau corfforol
  • pryderon iechyd meddwl wedi’u huwchgyfeirio’n brydlon at y rheolwr i ymgynghori â nhw a chael cefnogaeth gyda chynllunio gweithredu
  • llwybr clir ar gyfer cefnogi preswylwyr trawsryweddol (gan gynnwys dyrannu ystafelloedd ymolchi eu hunain er mwyn urddas)
  • ymgysylltu â chaplaniaeth ar gyfer anghenion crefyddol, fel ymweliadau gan Rabbi
  • pecynnau sefydlu ar gael mewn gwahanol ieithoedd, gan gynnwys y Gymraeg, a gofynion y Gymraeg yn cael eu hystyried yn y strategaeth recriwtio staff.

Meysydd i’w gwella:

  • Fe wnaethon ni nodi camau calonogol tuag at gyflawni’r ymrwymiadau a nodir yng Nghynllun Iaith Gymraeg HMPPS (2025), gan gynnwys defnyddio rhai arwyddion dwyieithog a bwriad datganedig i hysbysebu’n benodol ar gyfer staff sy’n siarad Cymraeg. Fodd bynnag, roedd sawl arwydd parhaol yn parhau i fod yn Saesneg yn unig ac ni welwyd bod y Gymraeg yn cael ei defnyddio’n rheolaidd mewn rhyngweithiadau bob dydd, fel ateb galwadau ffôn neu gynnig cyfarchion. Mae lle o hyd i PYW gryfhau rhai o’i arferion i fodloni gofyniad penodol y cynllun i hyrwyddo, normaleiddio ac annog defnyddio’r iaith Gymraeg ac nid dim ond ymateb i’r galw. Byddai cwblhau’r newid i arwyddion parhaol cwbl ddwyieithog, cyflwyno cyfarchion dwyieithog fel arfer safonol, a pharhau ag ymdrechion i recriwtio staff sy’n siarad Cymraeg yn gwireddu’r egwyddor cydraddoldeb ieithyddol yn fwy llawn ac yn dangos cynnydd clir tuag at fodloni disgwyliadau HMPPS.

Staffio (Back to top)

Mae staff yn cael eu galluogi i ddarparu gwasanaeth o ansawdd uchel i breswylwyr.Gradd
Da

Cryfderau:

  • Fe wnaethon ni gyfarfod â grŵp o staff brwdfrydig a thosturiol a oedd yn gwneud ymdrech arbennig i gefnogi preswylwyr a darparu amddiffyniad cyhoeddus effeithiol.
  • Cafodd cwblhau hyfforddiant gorfodol cenedlaethol ar gyfer staff AP newydd ei olrhain gan y rheolwyr. Yn ogystal â’r hyfforddiant safonol gofynnol, roedd rheolwr yr AP hefyd wedi datblygu ei fframwaith sefydlu ei hun a oedd wedi’i rannu ar draws yr adran AP yng Nghymru. Roedd y fframwaith hwn yn darparu llwybr clir, fesul cam i staff newydd ac yn cynnwys dysgu thematig, cysgodi ac arsylwi cyn y byddent yn cael eu hamserlennu i weithio’n annibynnol.
  • Gwnaeth lefel y wybodaeth a’r cymhwysedd a ddangoswyd gan y staff yn ystod ein gwaith maes argraff ar y tîm arolygu. Dangosodd adolygiad o orfodaeth ddiweddar, penderfyniadau galw’n ôl, ac ymateb staff i brofion cyffuriau ac alcohol positif gan y tîm arolygu allu’r tîm staff i asesu, rheoli ac uwchgyfeirio risgiau sy’n dod i’r amlwg. Arsylwyd ar drosglwyddiadau bore a gyda’r nos a nodwyd y diwydrwydd a’r lefel o chwilfrydedd proffesiynol a ddangoswyd gan y staff a’r camau a gymerwyd i ymateb i broblemau. Roedd y cyfarfodydd hyn yn drylwyr, o ran eu cyflwyno a’u cofnodi ar ôl y cyfarfod.
  • Roedd y rheolwyr yn gweithredu polisi drws agored ac roeddent yn weladwy ac yn hawdd mynd atynt. Darparwyd goruchwyliaeth ffurfiol a strwythuredig bob chwech i wyth wythnos, a defnyddiwyd templed i strwythuro’r cyfarfodydd hyn ac i gynnal cysondeb ar draws y grŵp staff. Cafodd yr awr warchodedig gyda rheolwyr ei hymgorffori’n llawn gan roi lle dyddiol i staff ymgynghori â’u huwch staff mewn ffordd strwythuredig a chyson. Er bod ganddo ystod eang o reolaeth, roedd rheolwr yr AP yn blaenoriaethu goruchwyliaeth ac roedd staff yn ei ganmol a’i barchu, ei ethos gwaith cryf, a’i ddull cefnogol. Cafodd rheolwr yr AP gefnogaeth gref gan uwch arweinwyr hefyd a chafodd arweiniad a chefnogaeth briodol i fynd i’r afael â’r heriau staffio.
  • Er bod staffio a thrin adnoddau yn gymhleth, roedd gwydnwch o fewn strwythur AP Cymru ac roedd y risg y byddai AP yng Nghymru yn cau yn fach iawn. Pan oedd angen, byddai uwch arweinwyr yn cyfeirio staff i weithio mewn lleoliadau eraill yn hytrach na’u lleoliadau eu hunain i ddarparu cyflenwi – ac roedd hyn wedi digwydd yn ystod ein gwaith maes. Ar ben hynny, oherwydd bod yr adran AP yn rhan o ranbarth prawf Cymru, gellid cyfeirio staff o unedau cyflawni prawf (PDUs) i gefnogi APs hefyd.
  • Roedd goruchwyliaeth reoli o arfer yn digwydd, a chawsom ystod eang o enghreifftiau o adborth o brosesau cydlofnodi yr oedd y rheolwr yn eu darparu i staff yn rheolaidd i wella ansawdd.
  • Roedd ffocws cryf ar ddiogelwch a llesiant staff, wedi’i ymgorffori yn niwylliant y sefydliad. Roedd gweithredu Ffactorau Dynol, defnyddio gwobrau cydnabod staff, a phresenoldeb gweladwy rheolwyr yn enghreifftiau clir o hyn yn ymarferol. Roedd rheolwyr yn rhagweithiol ac yn benderfynol wrth reoli salwch staff, gosod disgwyliadau ymddygiad ac ymdrin â gwrthdaro a thensiynau ymhlith staff.

Meysydd i’w gwella:

  • Roedd PYW yn gweithio gyda’r model staffio gweithwyr preswyl (RW) safonol, gyda dau RW ar y safle ar unrhyw un adeg. Yr adnodd RW targed oedd 11.5 cyfwerth ag amser llawn (FTE) ond ar adeg ein harolygiad dim ond 9.05 FTE oedd mewn swydd. Roedd un RW newydd ei benodi yn aros am gael ei fetio, ac roedd gweinyddydd presennol yr AP i fod i symud i swydd wag RW yn fuan. Hyd yn oed ar lefelau staffio llawn, roedd cael dim ond dau RW ar sifft ar unrhyw adeg benodol, ar gyfer AP sy’n lletya 27 o breswylwyr, yn heriol.
  • Roedd rheoli adnoddau yn anodd, a threuliodd y rheolwr a gweinyddydd yr AP lawer iawn o amser yn cydlynu rotas ac yn trefnu staff cyflenwi, o ystyried y swyddi gwag RW. Yn aml, byddai PSOs yn camu i mewn i gyflenwi. Er bod hyn yn ddoeth, roedd yn tynnu sylw oddi wrth eu rôl a’u cyfrifoldebau eu hunain. Adroddodd rhai aelodau staff i arolygwyr eu bod yn profi symptomau o orweithio, o ganlyniad i’r cyflenwi helaeth y bu’n ofynnol iddynt ei ddarparu a’r pwysau parhaus a achosir gan brinder staff. Roedd yn rhaid i’r rheolwyr yn ddiweddar hefyd fynd i’r afael â rhywfaint o wrthdaro a thensiwn rhwng grŵp bach o staff.
  • Gyda lle i 27 o breswylwyr ar y mwyaf, roedd gan y rheolwr rôl heriol iawn ac roedd yn gyfrifol am ystod eang o dasgau, gan gynnwys: rheoli pob problem ymddygiad preswylwyr; cynnal cysylltiadau a rhwydweithiau cymunedol; gwneud penderfyniadau gorfodi; goruchwylio rotas staff a sicrhau digon o gyflenwi; goruchwyliaeth rheoli; sicrhau ansawdd; a rheolaeth linell ar gyfer y tîm cyfan. Daeth y tîm arolygu i’r casgliad bod angen adnoddau rheoli ychwanegol.
  • Roedd yn amlwg bod goruchwyliaeth reoli yn digwydd ond gellid ei gwella ymhellach trwy gynnwys adborth yn gyson o fewn cofnodion achosion. Roedd archwiliadau rheolwyr ardal o’r pedwar AP a’u prosesau yn nodwedd sefydledig o arfer yng Nghymru. Byddai’n fuddiol cynyddu amlder a dwyster archwilio gwaith achos yng ngoleuni’r anghysondebau a’r bylchau a nodwyd yn y sampl achosion ac a amlygwyd mewn man arall yn yr adroddiad hwn.

Safety (Back to top)

Mae’r Safle Cymeradwy yn darparu amgylchedd diogel, iach ac urddasol i staff a phreswylwyr.Gradd
Da

Cryfderau:

  • Roedd risgiau hunan-niweidio a hunanladdiad yn cael eu rheoli’n briodol. Gwelsom drafodaethau trosglwyddo chwilfrydig broffesiynol rhwng staff lle cafodd ymddygiadau a llesiant preswylwyr unigol eu monitro a’u trafod yn weithredol. Cawsom hefyd enghreifftiau lle roedd staff wedi ymateb yn briodol pan oedd preswylwyr wedi profi argyfwng neu pan oedd eu llesiant emosiynol yn dirywio.
  • Dywedodd yr holl breswylwyr a gyfwelwyd gan arolygwyr eu bod yn teimlo’n ddiogel o fewn yr AP. Roedd diogelu preswylwyr yn gryf ac wedi’i wella gan drefniant gyda gofal cymdeithasol oedolion (yn benodol, y tîm asesu a chysylltu â throseddwyr (OALT)) a chael dau weithiwr cymdeithasol oedolion ar y safle’n rheolaidd. Yn ein hadolygiad o waith achosion, roedd staff wedi cymryd camau i ddiogelu preswylwyr ym mhob achos perthnasol. Er enghraifft, mewn un achos pan oedd preswylydd yn sâl, cawsant y gefnogaeth angenrheidiol gan staff a chymerwyd gofal hefyd i sicrhau nad oedd preswylwyr eraill mewn perygl. Gwelsom hefyd ystyriaeth weithredol o ddiogelu preswylwyr yn ystod trosglwyddiadau bore a gyda’r nos.
  • Roedd storio a rhoi meddyginiaeth yn gyson â pholisi ac yn cyd-fynd ag arfer gorau yn gyffredinol. Roedd staff wedi derbyn hyfforddiant ar feddyginiaeth ac wedi nodi hyder yn y broses. Roedd rheolwr yr AP yn hyderus yng nghydymffurfiaeth y grŵp staff â’r polisi a chynhaliwyd archwiliadau mewnol dyddiol ac wythnosol i gynnal sicrwydd bod preswylwyr yn cael eu meddyginiaethau cywir. Roedd y broses feddyginiaeth gyfan yn cael ei harchwilio gan y rheolwr ardal yn flynyddol.
  • Gwelsom chwiliadau trylwyr o ystafelloedd i gynnal safonau diogelwch ac roedd y staff yn gyfarwydd â’r prosesau gorfodi a chynllunio gwelliant a ddefnyddir i reoli ymddygiad gwael preswylwyr. Gwelsom ddefnydd o’r systemau hyn yn y sampl achosion a arolygwyd.
  • Ar adeg ein harolygiad, roedd y grŵp o breswylwyr yn sefydlog, yn dawel ac yn gydweithredol ar y cyfan. Roedd y rheolwr wedi datblygu dull strwythuredig o hyrwyddo ymddygiad cadarnhaol a chynnydd o fewn yr AP. Ystyriwyd preswylwyr a ddangosodd sefydlogrwydd cynaliadwy a chydymffurfiaeth â rheolau’r tŷ ar gyfer symud o’r prif adeilad i’r coetsiws. Roedd y newid hwn yn cynnig mwy o annibyniaeth wrth gynnal goruchwyliaeth briodol. Eglurwyd y broses yn glir i breswylwyr, a oedd yn deall y gallai cydweithrediad ac ymgysylltu â staff arwain at fwy o ymddiriedaeth a chyfrifoldeb. Roedd y dull hwn yn rhoi cymhelliant pendant i breswylwyr weithio tuag at nodau cadarnhaol ac yn atgyfnerthu pwysigrwydd ymddygiad cymdeithasol cadarnhaol o fewn y gymuned.
  • Roedd gan bob ystafell wely ddodrefn gwrth-glymu i leihau’r potensial o hunan-niweidio a hunanladdiad. Roedd yna hefyd ddwy ystafell â systemau chwistrellu awtomatig ac addasiadau eraill ar gyfer y rhai a oedd yn peri’r risg uchaf o gyflawni troseddau llosgi bwriadol. Yn ogystal, roedd gan nifer fach o ystafelloedd addasiadau addas ar gyfer preswylwyr a aseswyd fel rhai sy’n cyflwyno risg tân is. Roedd dwy ystafell wedi’u haddasu ar gyfer pobl â symudedd gwael. Dywedodd y preswylydd a oedd yn meddiannu un o’r ystafelloedd wrth yr arolygwyr ei fod yn teimlo’n “lwcus” i gael ei neilltuo i’r ystafell a’i fod yn hynod ddiolchgar. Fodd bynnag, nid oedd y gwely yn gwbl addas, ac roedd yr AP wedi ei gyfeirio at ofal cymdeithasol oedolion i gael asesiad a rhai addasiadau pellach. Yn y cyfamser, roedd wedi cael duvets ychwanegol ac roedd yn gwerthfawrogi’r gefnogaeth hon.
  • Roedd yr amgylchedd ehangach wedi’i gynnal a’i gadw’n dda yn gyffredinol. Roedd perthynas dda gyda’r tîm rheoli cyfleusterau, a gweithredwyd ar atgyweiriadau a gorchmynion gwaith yn briodol.
  • Roedd gan yr AP gampfa gydag ystod eang o offer o ansawdd uchel a oedd yn cael ei ddefnyddio’n dda gan breswylwyr yn eu hamser eu hunain ac yn ystod gweithgareddau adsefydlu strwythuredig. Tynnodd preswylwyr sylw at y gampfa fel ased gwirioneddol yn eu hadsefydlu, ac fe’u helpodd i wneud defnydd adeiladol o’u hamser.
  • Darparwyd larymau cymorth personol i staff ac ymwelwyr a brofwyd cyn eu dosbarthu. Roedd ansawdd y system deledu cylch cyfyng yn dda, a gwelsom y staff yn ei ddefnyddio i fonitro preswylwyr a’u lleoliad.

Meysydd i’w gwella:

  • Er bod disgwyliadau cenedlaethol ynghylch cwblhau SaSP cychwynnol yn amserol yn cael eu cyflawni’n rheolaidd, roedd adolygu SaSP yn faes ymarfer llai cyson ac roedd angen rhywfaint o sylw arno.
  • Roedd yr arfer o rannu ystafelloedd yn cyflwyno heriau i rai preswylwyr, yn enwedig o ran preifatrwydd a gofod personol. Yn ystod gwaith maes, mynegodd rhai preswylwyr a neilltuwyd i ystafelloedd dwbl ond nad oeddent yn rhannu eto, bryder ynghylch y posibilrwydd y byddai person arall yn cael ei leoli gyda nhw ar fyr rybudd. Creodd yr ansicrwydd hwn deimladau o anghysur a lleihau eu hymdeimlad o sefydlogrwydd. Er bod staff wedi gweithio’n galed i reoli neilltuadau yn sensitif, roedd y diffyg preifatrwydd gwarantedig yn parhau i fod yn bryder i rai unigolion ac roedd ganddo’r potensial i effeithio ar eu profiad cyffredinol o fyw yn yr AP.
  • Dywedodd un preswylydd wrthym fod gweoedd pry cop yn ei ystafell pan symudodd i mewn a dywedodd un arall fod problem gyda gwenyn meirch, ac roedden nhw ill dau yn teimlo bod yr ymateb i’r problemau hyn wedi bod yn araf.
  • Er bod PYW wedi’i leoli ar lain gymharol fawr o dir, roedd y ddau adeilad yn teimlo’n gyfyng ac nid oedd ganddynt ddigon o le cyfarfod, ystafelloedd cyfweld, na man pwrpasol i staff ei ddefnyddio yn ystod egwyliau. Roedd yr arweinwyr eisiau ehangu’r ardal hamdden yn y coetsiws.
  • Er bod ystafell weithgareddau/gemau â chyfarpar da, a oedd yn cynnig cyfleoedd i breswylwyr ar gyfer hamdden a rhyngweithio cymdeithasol, nododd arolygwyr fod yr ystafell yn oer iawn, a oedd yn cyfyngu ar ei chysur. Yn ogystal, nid oedd yr ystafell yn hollol lân, gyda rhai mannau angen sylw i gynnal safonau hylendid priodol.

Diogelu’r cyhoedd (Back to top)

Mae’r Safle Cymeradwy yn amddiffyn y cyhoedd yn effeithiolGradd
Da

Cryfderau:

  • Cynrychiolwyd PYW ym mhob cyfarfod Trefniadau Diogelu’r Cyhoedd Amlasiantaeth (MAPPA) ar gyfer ei phreswylwyr. Mynychodd y rheolwr bob cyfarfod, a mynychodd y Rheolwr Ardal bob cyfarfod ar gyfer preswylwyr a reolir ar Lefel 3 MAPPA. Roedd pennaeth diogelu’r cyhoedd yn bresennol ar gyfer achosion cymhleth iawn. Mynychodd PSOs ar gyfer yr achosion yr oeddent yn weithwyr allweddol ar eu cyfer.
  • Roedd gan y rheolwr oruchwyliaeth a dylanwad priodol wrth neilltuo preswylwyr i’r AP. Er bod neilltuadau yn cael eu rheoli gan uned atgyfeirio ganolog Cymru (CRU), roedd y berthynas rhwng PYW a’r CRU yn gynhyrchiol ac anaml y byddai anghytundeb ynghylch neilltuo preswylwyr i’r AP. Cafodd hyn ei gynorthwyo gan y CRU yn cadeirio cyfarfod dyddiol gyda phob rheolwr AP yng Nghymru i gynorthwyo cyfathrebu, rhannu gwybodaeth a deallusrwydd rhwng yr adrannau, a datrys problemau.
  • Roedd penderfyniadau gorfodi yn gadarn ar y cyfan, ac roedd y cofnodi’n ddigonol ym mhob achos perthnasol a arolygwyd. Cawsom enghreifftiau eraill o wneud penderfyniadau gorfodi a chofnodi o’r tri mis cyn ein harolygiad ac a oedd yn dangos rhagor o arfer da yn y maes hwn. Trafodwyd cydymffurfiaeth wael neu ymddygiadau posibl sy’n peri pryder mewn cyfarfodydd trosglwyddo, a chafodd pob un ohonynt eu cofnodi’n gywir.
  • Rhoddodd y rheolwr nifer o enghreifftiau o’r tîm yn cymryd camau cyflym a phriodol mewn perthynas â diogelu plant ac oedolion. Roedd y staff hefyd wedi mynychu’r hyfforddiant gofynnol. Roedd cael mynediad at ofal cymdeithasol i oedolion ar y safle yn adnodd gwerthfawr ac yn fuddiol ar gyfer uwchsgilio staff AP mewn arfer diogelu.
  • Roedd y broses ar gyfer cofnodi a monitro cydymffurfiaeth ag amodau trwydded yn y brif swyddfa, gan gynnwys mewngofnodi a chyrffiw, yn hawdd ei defnyddio ac yn gadarn. Roedd gan bob aelod o staff gopi ac roeddent yn cyfeirio ato drwy gydol eu sifftiau, gan ymateb yn briodol drwy rybuddio’r rheolwr ac ymarferwyr prawf mewn achosion o ddiffyg cydymffurfio. Tynnodd y sampl achos arolygu sylw hefyd at rywfaint o arfer da mewn perthynas â rhannu gwybodaeth a gweithio ar y cyd ag ymarferwyr prawf. Roedd staff yn rhagweithiol wrth gyfathrebu â staff mewn PDUs, gan gynnwys drwy gyfarfodydd tair ffordd i ysgogi preswylwyr a rheoli’r risgiau a achosir ganddynt ar y cyd.
  • Roedd y rheolwr wedi datblygu trefniant cadarn gyda’r heddlu. Yn ogystal â chael cyswllt dynodedig o fewn y tîm MOSOVO (Rheoli Troseddwyr Rhywiol a Throseddwyr Treisgar) – ar gyfer rhannu gwybodaeth a rheoli’r preswylwyr hynny sy’n peri’r risg uchaf o achosi niwed rhywiol a chorfforol – sefydlwyd proses goch, melyn, gwyrdd (RAG), yn seiliedig yn fras ar egwyddorion rheoli troseddwyr integredig. Nododd y system RAG y lefel o fonitro, adnoddau, a phatrolau cymdogaeth yr oedd angen i’r heddlu ei dyrannu i PYW. Penderfynwyd ar ddyraniad sgôr RAG gan feini prawf y cytunwyd arnynt yn seiliedig ar y boblogaeth breswyl, eu sefydlogrwydd, eu deallusrwydd, a staffio yn yr AP. Adolygwyd a diweddarwyd y statws RAG yn wythnosol.
  • Roedd tystiolaeth o rannu gwybodaeth a chysylltu ag asiantaethau eraill i reoli’r risg a achosir gan y preswylydd, lle bo angen, yn yr achosion a arolygwyd.
  • Roedd profion cyffuriau ac alcohol yn digwydd yn aml a chawsom ystod eang o enghreifftiau achos o’r tri mis cyn ein harolygiad lle cynhaliwyd profion cyffuriau ac alcohol a gwnaed penderfyniadau priodol mewn ymateb i brofion positif ac uwchgyfeirio risg.

Meysydd i’w gwella:

  • Er bod ein gweithgarwch samplu ar hap wedi dangos bod profion cyffuriau ac alcohol yn digwydd yn aml ac yn gyffredinol yn cael eu gweinyddu yn unol â gofynion polisi, gwelsom dri achos yn ein sampl achosion lle roedd profion alcohol rheolaidd wedi cael eu ceisio gan ymarferwyr prawf, ond nid oedd y cofnodion yn cadarnhau a oeddent wedi cael eu cynnal. Er bod y sampl achos yn dangos bod profion cyffuriau yn cael eu gweinyddu’n gyffredinol yn unol â pholisi, nid oedd canlyniadau’n cael eu cofnodi bob amser. Mae cofnodi profion cyffuriau ac alcohol yn gywir ac yn amserol yn hanfodol i ddangos cydymffurfiaeth ag amodau trwydded ac i gefnogi goruchwyliaeth gadarn o risg.

Adsefydlu (Back to top)

Mae’r Safle Cymeradwy yn darparu gweithgarwch i leihau aildrosedduGradd
Da

Cryfderau:

  • Roedd cydweithio helaeth â sefydliadau a gwasanaethau eraill i sicrhau mynediad at ymyriadau a hyrwyddo adsefydlu. Roedd dull PYW o wneud y mwyaf o gyfranogiad asiantaethau allanol wrth gyflwyno ymyriadau yn benderfyniad strategol doeth, yng ngoleuni’r pwysau ar staff AP. Roedd y gwasanaethau hyn yn cynnwys:
  • Ymddiriedolaeth St Giles, darparwr gwasanaethau adsefydlu wedi’u comisiynu, a oedd yn darparu mentora cymheiriaid i breswylwyr i’w helpu i ymgysylltu â gwasanaethau cymorth ehangach ac yn gweithio gydag unigolion i gynnal eu cymhelliant ar ôl cael eu rhyddhau o’r ddalfa
  • Gwasanaeth Camddefnyddio Sylweddau Gogledd Cymru The Elms
  • Gwasanaeth Iechyd Meddwl a Chamddefnyddio Sylweddau Adferiad a oedd yn darparu ystod o wasanaethau gan gynnwys cymorth iechyd meddwl, ymyriadau i’r rhai sy’n profi problemau camddefnyddio cyffuriau a/neu alcohol, a chymorth caethiwed i gamblo
  • Gyrfa Cymru, ar gyfer cefnogaeth addysg, hyfforddiant a chyflogaeth (ETE)
  • NACRO, darparwr gwasanaeth adsefydlu wedi’i gomisiynu, a oedd yn mynychu’r AP yn rheolaidd i roi cymorth i breswylwyr i ddod o hyd i lety symud ymlaen
  • Gofal cymdeithasol i oedolion (yr OALT) a fynychodd gyfarfod wythnosol yr AP i asesu a chefnogi preswylwyr sy’n arbennig o agored i niwed a gallai helpu preswylwyr i gael mynediad at ystod o ddarpariaeth asesu a chymorth arall drwy’r awdurdod lleol.
  • Roedd rhaglen o weithgareddau wedi’i chynllunio a’i strwythuro, a gyflwynwyd gan bartneriaid allanol a staff AP. Roedd y rhaglen yn cynnwys garddio; coginio; llesiant personol a maeth; ffitrwydd, iechyd dynion a sesiynau campfa; cefnogaeth Addysg, Hyfforddiant a Chyflogaeth (ETE); cyngor tai; cefnogaeth ymarferol gyda llenwi ffurflenni; ymwybyddiaeth ofalgar; a nosweithiau ffilm.
  • Canfu arolygwyr fod gweithgareddau adsefydlu wedi’u darparu’n ddigonol mewn chwech o’r wyth achos a arolygwyd. Roedd chwech o’r preswylwyr a gyfwelwyd gennym wedi graddio’r gweithgareddau adsefydlu a gynigiwyd yn “dda” a’r ddau oedd yn  weddill wedi’u graddio’n “weddol”.
  • Yn y rhan fwyaf o achosion a arolygwyd, roedd tystiolaeth o gydweithio rhwng staff AP ac ymarferwyr prawf. Yn gyffredinol, roedd y gwaith wedi’i alinio’n briodol â chynllun y ddedfryd ac nid oedd yn dyblygu nac yn gwrth-ddweud gwaith a oedd wedi’i nodi gan ymarferwyr prawf.
  • Dangosodd cofnodion fod staff yn darparu sesiwn sefydlu drylwyr a manwl. Perfformiodd PYW hefyd uwchlaw’r cyfartaledd cenedlaethol o ran cyflwyno’r broses sefydlu dau gam yn amserol ac yn gyson. Roedd un o’r preswylwyr a gyfwelwyd wedi cyrraedd PYW yn gynharach y diwrnod hwnnw a siaradodd yn gadarnhaol am sefydlu a’i argraff gychwynnol o’r AP. Sylwodd yn benodol ar ba mor groesawgar oedd y staff wedi bod a’r gefnogaeth ymarferol a gynigiwyd – trwy newid i ddillad ffres/tracwisg newydd – mor fuan yn ystod ei leoliad.
  • Cynhaliwyd cyfarfod i newydd-ddyfodiaid ar ddydd Sadwrn fel mecanwaith cymorth ychwanegol i breswylwyr newydd yng nghyfnod cynnar eu lleoliad.
  • Drwy gydol ein gwaith maes, arsylwodd arolygwyr ryngweithiadau ffurfiol ac anffurfiol rhwng staff a phreswylwyr ac roedd y rhain i gyd yn broffesiynol, yn barchus ac yn briodol – sylfaen bwysig ar gyfer gwaith adsefydlu. Dywedodd chwech o’r wyth preswylydd a gyfwelwyd eu bod “bob amser” yn cael eu trin ag urddas a pharch. Dywedodd y ddau oedd yn weddill wrthym fod hyn yn digwydd “y rhan fwyaf o’r amser”. Dangosodd cofnodion achosion berthnasoedd cadarnhaol rhwng staff a phreswylwyr mewn saith o’r wyth achos a adolygwyd.
  • Roedd gwaith allweddol mynych yn amlwg mewn saith o’r wyth achos a arolygwyd ac, mewn chwe achos, roedd yr arolygwyr o’r farn bod hyn wedi bod yn ystyrlon ac wedi’i gyflwyno i safon ddigonol. Rhoddodd mwyafrif y preswylwyr a gyfwelwyd gan yr arolygwyr sgôr i’w sesiynau gwaith allweddol fel rhai “rhagorol” neu “da”.
  • Cawsom wybod am enghreifftiau o staff yn cefnogi preswylwyr i symud ymlaen o’r AP er bod cyfyngiadau ac roedd cael llety yn yr ardal leol yn anodd. Serch hynny, roedd cefnogi preswylwyr gyda cheisiadau i opsiynau tai â chymorth eraill yn arfer cyffredin. Roedd hefyd yn gadarnhaol bod NACRO a Byddin yr Iachawdwriaeth yn darparu gwasanaethau i breswylwyr ar y safle a’u bod wrth law i asesu addasrwydd a dod o hyd i opsiynau symud ymlaen.
  • Cynhaliwyd bwrdd pontio bob mis ac fe’i cadeiriwyd gan ddirprwy bennaeth yr adran RPP. Ystyriodd y panel atgyfeiriadau gan staff AP, rheolwyr, ac ymarferwyr prawf lle’r oedd symud ymlaen yn profi’n arbennig o anodd neu gymhleth. Rôl y panel oedd helpu i ddatrys problemau a chael gwared ar rwystrau i symud ymlaen yn llwyddiannus, lle bo modd. Byddai hyd lleoliadau AP yn cael ei ymestyn, pan fo hynny’n bosibl, er mwyn atal preswylwyr rhag mynd yn ddigartref.
  • Canfu arolygwyr fod ansawdd y gwaith allweddol yn gadarn, gan ddangos arfer sy’n canolbwyntio ar y person gyda sylw clir i anghenion iechyd meddwl ac anableddau.

Meysydd i’w gwella:

  • Roedd ansawdd cofnodi achosion ynghylch gwaith adsefydlu yn anghyson yn gyffredinol ar draws y sampl achosion a arolygwyd. Yn aml, roedd diffyg manylion ynghylch y gwaith a gyflawnwyd a’r canlyniadau a gyflawnwyd gan breswylwyr.
  • Er bod gweithgarwch symud ymlaen yn bosibl yn PYW o ganlyniad i’r partneriaethau a ddatblygwyd, dim ond mewn dau o’r wyth achos a arolygwyd yr oedd gweithgarwch i gefnogi preswylwyr i symud ymlaen yn llwyddiannus o’r AP yn amlwg.
  • Nid oedd unrhyw gyswllt cyn cyrraedd wedi bod â phreswylwyr yn unrhyw un o’r achosion a arolygwyd, er bod digon o amser i hyn ddigwydd. Roedd hyn eisoes wedi’i nodi fel problem gan y rheolwyr drwy brosesau archwilio mewnol ac roedd gwaith ar y gweill i wella’r maes ymarfer hwn. Roedd yn galonogol, yn ystod ein gwaith maes, fod PSOs yn cynnal cyfarfodydd cyn cyrraedd gyda darpar breswylwyr yn bersonol yn HMP Berwyn a thrwy Microsoft Teams.

Rhagor o wybodaeth

Arweiniwyd yr arolygiad hwn gan Arolygydd EF Stuart Tasker, gyda chefnogaeth tîm o arolygwyr a chydweithwyr o bob cwr o’r Arolygiaeth. Hoffem ddiolch i bawb a helpodd i gynllunio ac a gymerodd ran yn yr arolygiad; heb eu cymorth a’u cydweithrediad, ni fyddai’r arolygiad wedi bod yn bosibl.